Analyse partijstandpunten bestuurlijke vernieuwing

Met dank overgenomen van Parlement.com.

Naast de plannen op het gebied van beleid willen veel partijen veranderingen aanbrengen in de manier waarop onze democratie werkt. Deze bestuurlijke vernieuwingen i gaan over de manier waarop de overheid besluiten neemt, direct optreedt en wat de rol is van de burger in dit proces.

Ten behoeve van TK.verkiezingen.com, de verkiezingspecial van Parlement.com, stelde PDC in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen van 2021 een samenvatting op van de voorkeuren van een aantal veelbesproken bestuurlijke vernieuwingen van partijen op. Dit was gebaseerd op actuele gegevens van de Peilingwijzer.

1.

Verkiezingsprogramma's en hoofdpunten

De PDC-redactie heeft de standpunten op het gebied van bestuurlijke vernieuwing zo ver die te onderscheiden zijn op een rij gezet.

Op alfabetische volgorde, zijn dit de partijen en hoofdpunten.

 

Partij

Toetsen

grondwet

door

rechters

toestaan

Bindend

correctief

referendum

Gekozen

burgemeester

 

Verlagen

stemgerechtigde

leeftijd

naar 16

50PLUS i

 

CDA i

X

X

X

CU i

✓*

X

DENK i

D66 i

✓*

FVD i

X

GL i

JA21 i

PvdA i

PvdD i

✓*

PVV i

X

SGP i

X

 

X

X

X

SP i

VOLT i

X

VVD i

X

X

✓ Voor X Tegen Standpunt onduidelijk

  • Specifiek voor het invoeren van een constitutioneel hof.

Constitutionele Toetsing

Constitutionele toetsing i door de rechter houdt in dat de rechter toetst (of mag toetsen) of wetten al dan niet in overeenstemming zijn met de Grondwet. Het huidige artikel 120 van de Grondwet bepaalt dat de rechter niet mag beoordelen of wetten en verdragen in strijd zijn met de Grondwet. Nederland kent momenteel, anders dan bijvoorbeeld in Duitsland, Frankrijk en Scandinavische landen geen constitutionele toetsing door de rechter. De constitutionele toetsing wordt in Nederland overgelaten aan de wetgever: de wetgever, dus Tweede en Eerste Kamer en de regering, moeten er op letten dat de wetten die zij maken niet in strijd zijn met de Grondwet. Veel partijen willen dit momenteel veranderen. Hierbij is er een verschil tussen partijen die het verbod op constitutionele toetsing willen afschaffen zodat 'gewone' rechters dit kunnen doen, en partijen die hier een speciaal 'Constitutioneel Hof' voor willen instellen. Sommige partijen, zoals Groenlinks, zien constitutionele toetsing als mogelijke vervanging voor de Eerste Kamer.

Bindend Correctief Referendum

Een referendum i is een volksstemming over een bepaalde politieke kwestie. Over referenda wordt in Nederland al decennialang gediscussieerd. Voorstanders vinden deze volksstemmingen een goede manier om burgers meer invloed te geven. Tegenstanders zeggen dat in een representatieve democratie volksvertegenwoordigers zijn gekozen om zorgvuldige belangenafwegingen te maken.

Tussen juli 2015 en juli 2018 was het in Nederland mogelijk een raadgevend referendum aan te vragen voor bepaalde wetsvoorstellen en verdragen. In juli 2018 is de Wet Raadgevend Referendum ingetrokken. Een bindend referendum is vooralsnog niet mogelijk omdat daarvoor de Grondwet gewijzigd moet worden.

Eind januari 2019 diende SP-Tweede Kamerlid Ronald van Raak opnieuw een (initiatief)voorstel in voor het invoeren van een correctief bindend referendum. Dit voorstel werd op 26 januari 2021 aangenomen in eerste lezing, waarna - na de verkiezingen - behandeling in tweede lezing kan plaatsvinden.

Burgemeester kiezen via de Gemeenteraad of Direct

De burgemeester wordt in Nederland nog door de Kroon benoemd. Dat gebeurt op voordracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties na een aanbeveling van de gemeenteraad. De minister kan de aanbeveling voor benoeming of ontslag alleen om zwaarwegende redenen weigeren, maar in de praktijk gebeurt dat vrijwel nooit. Met enige regelmaat stond deze 'kroonbenoeming' ter discussie en gingen er stemmen op om de burgemeester door de burgers te laten kiezen. De belangrijkste argumenten hiervoor zijn de democratische legitimatie en een beoogde sterkere positie van de burgemeester. Tegenstanders vinden echter dat de burgemeester boven de partijen moet staan en dat hij daar beter toe in staat is als hij benoemd blijft door de Kroon.

Voorwaarde voor een gekozen burgemeester was een wijziging van de Grondwet. Die bepaalde in artikel 131 dat de burgemeester door de Kroon wordt benoemd. Een dergelijke wijziging van de Grondwet om de benoeming van de burgemeester bij gewone wet mogelijk te maken, is op 21 december 2018 in werking getreden.

Na de deconstitutionalisering van het benoemen van de burgemeester blijft het debat vooral gericht op of de burgemeester direct moet worden gekozen door burgers zoals D66 voorstelt, of door gemeenteraad waar een partij als de PvdA voorstander van is. Nadat de kroonbenoeming uit de Grondwet gehaald is in 2018 heeft Kabinet-Rutte III aangekondigd verder geen actie te ondernemen. PvdA, SP en GroenLinks zijn voorstander van een door de raad gekozen burgemeester. D66, PVV, 50plus, DENK en Forum voor Democratie hebben zich expliciet uitgesproken voor een direct gekozen burgemeester. De VVD is onduidelijk over haar voorkeur. Alleen CDA, ChristenUnie en SGP zijn tegen de gekozen burgemeester.

Verlagen stemgerechtigde leeftijd naar 16

Op dit moment mag iedere Nederlander kiezen en gekozen worden, met uitzondering van zij die op de dag van stemming jonger zijn dan 18 jaar of burgers waarvan het kiesrecht door de rechterlijke macht ontnomen is. In 2019 schreef de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) dat hier verandering in gebracht zou moeten worden door de stemleeftijd te verlagen naar 16 jaar. Hier zouden experimenten voor gedaan moeten worden op gemeentelijk en provinciaal niveau als proef voor landelijke implementatie. Volgens het ROB zijn jongeren van 16 jaar en ouder prima in staat hun eigen mening te vormen. Het verlagen van de kiesgerechtigde leeftijd voor jongeren heeft in andere landen positieve effecten gehad op zaken als de politieke interesse, kennis en de participatiegraad van jongeren. De ROB stelt voor dat dit gepaard gaat met een versterking van het burgerschapsonderwijs via flinke investeringen.

2.

Meer informatie