Digitale toekomst van de EU

Met dank overgenomen van Europa Nu.
code op laptop

Eén van de zes beleids­prioriteiten van de Commissie Von der Leyen i is 'Een Europa dat klaar is voor het digitale tijdperk'. De Europese Unie wil wereldleider worden in de toekomstige digitale samenleving. Vice­voorzitter Margrethe Vestager i is verantwoordelijk voor de uitvoering.

In februari 2020 presenteerde Eurocommissaris Vestager een nieuwe digitale strategie en een witboek over kunstmatige intelligentie (AI). De drie overkoepelende doelen hierbij voor de komende vijf jaar zijn: technologie die werkt voor mensen, een eerlijke en concurrerende economie, en een open, democratische en duurzame samenleving. Met deze nieuwe datastrategie wil de EU leider worden in slim datagebruik. In aanvulling op deze strategie presenteerde de Europese Commissie in april 2021 een nieuw regelgevingskader voor het gebruik van kunstmatige intelligentie. Het programma Digitaal Europa is een nieuw financieringsprogramma van 7,5 miljard euro dat de uitrol van Europese digitale projecten moet ondersteunen.

In december 2020 kwam de Europese Commissie met een groot pakket aan regels om te voorkomen dat techreuzen te groot worden. Grote internetbedrijven moeten van de EU hun macht delen met gebruikers en kleine concurrenten. Op 24 februari 2021 gaf het Europees Parlement een vooral positieve reactie op het voorstel, en benadrukte ook de noodzaak om privacy en transparantie in een nieuwe digitale strategie te waarborgen. De Nederlandse staatssecretaris Mona Keijzer i reageerde positief.

1.

Probleemstelling

Momenteel bezit een klein aantal Big Tech-bedrijven zoals Facebook en Google een groot deel van de data in de wereld. De EU loopt achter op het gebied van data: concurrenten China en de Verenigde Staten innoveren snel en investeren veel geld in de data-sector. Nauw verweven met de zakelijke belangen is de kritische houding van de Europese Unie ten opzichte van de manier waarop bedrijven en landen buiten de Unie omgaan met data, en vooral privacygevoelige data. Uitgangspunt moet volgens de EU zijn dat data van burgers niet misbruikt worden.

2.

Maatregelen

Digitale strategie

De Commissie heeft in het voorjaar van 2020 een datastrategie en een digitale strategie gepresenteerd. Belangrijke maatregelen zijn:

  • de oprichting van een Europese Cybersecurity Unit
  • een programma om Europese burgers digitaal vaardiger te maken
  • investeren in digitale vaardigheden om een antwoord te geven op de veranderende behoeftes op de arbeidsmarkt
  • een Europese variant van het elektronisch patiëntendossier
  • alle Europese burgers moeten in 2025 toegang hebben tot internet met een snelheid van minimaal 100mbps
  • eind 2020 komt de Commissie met een 'Europees Democratisch Actieplan' om de dreiging van externe beïnvloeding van Europese verkiezingen aan te pakken
  • Europese regels voor het gebruik en toegang tot data. In haar voorstel voor een datagovernance verordening wil de Commissie de rechten van burgers over hun data en hun mogelijkheden deze te delen vastleggen
  • de oprichting van Europese 'data spaces' waar Europese bedrijven data kunnen delen en gebruiken. In deze Europese dataruimte moeten de strenge en veilige Europese normen gelden
  • tussen 2021 en 2027 wil de Commissie 4 tot 6 miljard euro in een 'groot data-project' steken
  • strenge wetgeving voor toepassingen van kunstmatige intelligentie in sectoren met een 'hoog risico' (o.a. transport, gezondheidszorg en strafrecht)

De Europese Commissie kijkt naar de manier waarop zaken als copyrights en patenten beschermd kunnen worden in de digitale ruimte, zonder teveel barrières op te werpen voor innovatie. Dat doet ze via een een apart actieplan over intellectueel eigendom.

Programma Digitaal Europa

Het programma Digitaal Europa is een nieuw financieringsprogramma van 7,5 miljard euro voor het uitvoeren van de digitale strategie van de Commissie. Dit programma zal de uitrol van Europese digitale projecten financieel ondersteunen en moet bijdragen aan de groene transitie van de EU en de digitale transformatie. Het gaat om de financiering van Europese projecten op vier gebieden:

  • supercomputers
  • artificiële intelligentie
  • cyberveiligheid
  • geavanceerde digitale vaardigheden

Aanpak techreuzen

In december 2020 presenteerde de Commissie een groot pakket aan regels om te voorkomen dat techreuzen te groot worden. Hieronder vallen de volgende maatregelen:

  • Platforms als Google en Facebook moeten uitleg geven hoe ze te werk gaan en gebruikers moeten zich daaraan kunnen onttrekken
  • Platforms moeten meer werk maken van de strijd tegen online haat, kinderporno en ander wangedrag
  • Grote platforms worden aangewezen als 'poortwachters': zij mogen het consumenten niet onmogelijk maken om andere software van het bedrijf te verwijderen en informatie moet uitgewisseld kunnen worden met concurrenten
  • 'Poortwachters' die de fout ingaan krijgen mogelijk een hoge boete opgelegd

Kunstmatige intelligentie (AI)

Witboek

In februari 2020 bracht de Europese Commissie een witboek over kunstmatige intelligentie uit. Hiermee zette de Commissie haar visie uiteen over het bevorderen van kunstmatige intelligentie en het beperken van de bijbehorende risico's. Het doel van dit witboek was beleidsopties te formuleren om betrouwbare en veilige ontwikkeling van kunstmatige intelligentie in Europa mogelijk te maken, waarbij de waarden en rechten van de EU-burgers worden gerespecteerd.

Regelgevingskader

Daaropvolgend presenteerde de Europese Commissie in april 2021 een voorstel voor nieuwe regels en acties om van Europa de mondiale hub voor betrouwbare kunstmatige intelligentie te maken. De combinatie van het allereerste regelgevingskader voor kunstmatige intelligentie en een nieuw gecoördineerd plan van de Unie en de lidstaten zal de veiligheid en grondrechten van mensen moeten waarborgen en tegelijkertijd het draagvlak voor kunstmatige intelligentie, investeringen en innovatie in de hele EU moeten versterken. Het rechtskader is van toepassing op zowel publieke als private actoren binnen en buiten de EU die in de Unie een AI-systeem in de handel brengen of die een AI-systeem gebruiken dat een impact heeft op mensen in de Unie. Met dit regelgevingskader komt de EU als eerste wereldmacht met regels om misbruik van kunstmatige intelligentie te voorkomen.

Europese Digitale Portemonnee

Begin juni 2021 kondigde de Europese Unie aan te gaan werken aan een digitale portemonnee voor burgers. Hierdoor zouden gebruikers veilige toegang moeten krijgen tot websites van overheden en bedrijven en zal het functioneren als digitale handtekening voor politieke participatie van burgers. Daarnaast kan de digitale portemonnee gebruikt worden als opslagruimte voor officiële documenten zoals een rijbewijs. Toegang tot de portemonnee zal geregeld worden door middel van een vingerafdruk of scan van een oog.

De introductie van de digitale portemonnee moet ook de groeiende populariteit van vergelijkbare producten van techreuzen zoals Apple en Google bestrijden. Dit in verband met de risico's op het gebied van privacy en databescherming die private portemonnees zouden creëren. Gedurende het jaar 2021 zal in Brussel onderhandeld worden met de lidstaten over de technische standaarden waaraan de digitale portemonnee moet gaan voldoen. Ook hier speelt de toegang van bedrijven tot de data van gebruikers een rol, om te voorkomen dat zij deze kunnen gebruiken voor advertenties. De digitale portemonnee moet in 2022 gerealiseerd worden.

3.

Nederland en Europa

In de 'Staat van de Europese Unie 2021' verwelkomt het kabinet de mededeling en de ambitie om wereldwijd meer Europees leiderschap te tonen in digitalisering. Ook steunt het kabinet de versterking van de digitale soevereiniteit van Europa, zolang dit gepaard gaat met het behoud van een open economie en internationale samenwerking. Wat betreft kunstmatige intelligentie geeft het kabinet aan zich in te zetten voor het stimuleren van de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie in de EU en uit te kijken naar de commissievoorstellen voor wetgeving op het gebied van veiligheid, aansprakelijkheid en fundamentele rechten.

Op het gebied van data zet het kabinet in op het beter en veiliger benutten van de mogelijkheden van data. Het kabinet verwelkomt dan ook het voorstel voor de Data Governance Act (DGA) als uitwerking van de Europese datastrategie voor het verantwoord faciliteren van databeschikbaarheid in de EU.

4.

Besluitvorming

Als vicevoorzitter is Margrethe Vestager i (digitalisering i) in de eerste plaats verantwoordelijk. Daarnaast zijn de volgende eurocommissarissen betrokken:

De voorgestelde maatregelen volgen de gewone wetgevingsprocedure i. Het voorstel moet door het Europees Parlement i en de Raad van ministers i worden goedgekeurd.

5.

Europees Parlement

Europarlementariër Paul Tang i van de Partij van de Arbeid i is positief over de plannen maar vindt dat de commissie "de commerciële roof van onze data moet stoppen." Volgens Tang moet de EU een zorg- een transparantieplicht voor digitale bedrijven en hun algoritmes instellen. Europarlementariër Jeroen Lenaers i (CDA i) is 'voorzichtig positief' maar wil dat er een strak moreel kader voor nieuwe AI-technieken komt.

6.

Meer informatie