TiSA: Overeenkomst handel in diensten - Parlementaire monitor

Parlementaire monitor
Woensdag 11 december 2019
kalender
Met dank overgenomen van Europa Nu.

De Europese Commissie i onderhandelt met 22 betrokken partijen over een handelsverdrag voor de dienstensector (Trade in Services Agreement, TiSA). De onderhandelingen gaan over het verder liberaliseren van diensten, waaronder de banken- en transportsector. Door de markten van de deelnemende landen meer open te stellen, kan de handel in diensten toenemen.

Overheidsbelemmeringen moeten terug worden gedrongen, zodat er meer ruimte komt voor particulieren om initiatief te nemen. De Europese Unie i (EU) heeft een groot aandeel in de handel in diensten, waardoor TiSA vergaande consequenties kan hebben. Sommige publieke diensten, zoals onderwijs en publieke gezondheidszorg en een aantal maatschappelijke diensten zijn echter uitgezonderd van TiSA.

De TiSA-onderhandelingen begonnen in maart 2013 in Genève, op initiatief van de Verenigde Staten (VS). In 2014 en 2015 werd er weinig vooruitgang geboekt. Eind 2015 probeerden de VS, de EU en Australië hier verandering in te brengen door het aannemen van een gezamenlijk tijdpad. Hoewel in 2016 meerdere onderhandelingsrondes plaatsvonden, werden in november van dat jaar de onderhandelingen voorlopig stilgelegd. Deze worden weer hervat zodra de politieke situatie dat toelaat. Er is geen deadline voor het einde van de onderhandelingen.

1.

Onderhandelingspartners

Momenteel zijn er 23 onderhandelingspartners: Australië, Canada, Chili, Colombia, Costa Rica, de EU (namens alle 28 lidstaten i), Hong Kong, IJsland, Israel, Japan, Zuid-Korea, Liechtenstein, Mauritius, Mexico, Nieuw-Zeeland, Noorwegen, Pakistan, Panama, Peru, Taiwan, Turkije, de VS en Zwitserland. Al deze landen zijn ook lid van de Wereldhandelsorganisatie (WTO i). De BRIC-landen (Brazilië, Rusland, India en China) en Afrika doen vooralsnog niet aan de onderhandelingen mee.

Volgens cijfers van de Wereldbank i vormen de vijftig betrokken landen samen 70 procent van de wereldhandel in diensten. Daarom zal deze overeenkomst een grote impact hebben, ook op de landen die er niet bij zijn aangesloten. De onderhandelingen vinden plaats in Genève, waarbij de rol van voorzitter afwisselend door de VS, de EU of Australië wordt vervuld. De beslissingen worden genomen op basis van consensus.

Europese Commissie, Parlement en de Raad

Aangezien de TiSA-onderhandelingen betrekking hebben op het handelsbeleid neemt de EU besluiten volgens de gewone wetgevingsprocedure i. De onderhandelingen worden namens de gehele EU door de Europese Commissie i gevoerd, op basis van een mandaat van de Raad van de Europese Unie i. Dit mandaat is gepubliceerd op de website van de Raad.

De Commissie heeft een verantwoordingsplicht tegenover het Europees Parlement i. Hierbij speelt transparantie een sleutelrol. De leden van het Parlement moeten op de hoogte worden gehouden over alle stadia van de onderhandelingsprocedure. Volgens Europarlementariër Viviane Reding i is er over TiSA meer transparantie dan over de onderhandelingen met de VS (TTIP i). De leden van het Parlement krijgen alle onderhandelingsdocumenten te zien zodat ze bij het hele proces betrokken zijn, en niet pas bij de definitieve tekst aan het eind van de onderhandelingen.

2.

Kritiek op TiSA

De kritiek op TiSA heeft veel raakvlakken met de bezwaren tegen het Transatlantic Trade and Investment Partnership (TTIP) en het Trans Pacific Partnership (TPP). Het voornaamste kritiekpunt heeft te maken met de vermeende geheimhouding van de onderhandelingen en de concrete inhoud van het verdrag. Informatie over de TiSA-onderhandelingen en de inhoud van de overeenkomst zouden niet transparant genoeg zijn.

Het idee dat de onderhandelingen niet transparant zouden zijn, werd gesterkt door een publicatie van WikiLeaks. Deze groep publiceerde in juni 2014 namelijk een gedeelte van het ontwerpverdrag. De EU maakte pas een maand na het lek van WikiLeaks haar voorstellen voor TiSA openbaar. Vervolgens publiceerde WikiLeaks in juli 2015 en in mei 2016 bijgewerkte versies van de ontwerptekst van het verdrag. Dankzij deze lekken kreeg TiSA, net als TTIP en TPP, meer media-aandacht.

Daarnaast is er ook veel kritiek op de standstill clausule en de ratchet clausule uit de overeenkomst. De standstill clausule houdt in dat bestaande wetten, liberalisering en privatisering onomkeerbaar zijn als ze tot minder toepassing van de verdragsregels leiden. Landen die betrokken zijn bij de onderhandelingen mogen intussen dus geen nieuwe wetgeving voor de dienstensector aannemen. De ratchet clausule betekent dat alles wat eenzijdig of in andere verdragen geliberaliseerd wordt, onmiddellijk bindend is voor TiSA. Als gevolg van deze clausules wordt het erg moeilijk om liberalisering met negatieve gevolgen terug te draaien. Wel kunnen betrokken partijen uitzonderingen indienen op beide clausules.

De nieuw gepubliceerde documenten van mei 2016 bevatten een nieuw hoofdstuk waarin voorstellen staan om staatsbedrijven ("State Owned Enterprises") meer te laten opereren als private bedrijven. Ook zijn er aanwijzingen dat de afspraken in de TiSA-documenten in conflict staan met eerdere afspraken onder de Wereldhandelsorganisatie i in het General Agreement on Trade in Services. Dit zou kunnen resulteren in verschillen van interpretatie over hoe de afspraken toegepast moeten worden, met onverwachte resultaten.

3.

Houding Nederland tegenover TiSA

Toenmalig minister Ploumen i van Buitenlandse Handel schreef begin 2016 in een brief aan de Tweede Kamer het volgende over de houding van Nederland tegenover TiSA: 'De Europese Commissie heeft berekend dat een ambitieus akkoord voor de handel in diensten de Europese Unie in potentie op termijn 15,6 miljard euro Bbp-groei per jaar kan opleveren. Nederland, met zijn open economie, sterke dienstensector en state of the art digitale infrastructuur, profiteert in grote mate van verdere versterking van de wereldwijde handel in diensten.'

In principe stond het kabinet-Rutte III dus positief tegenover TiSA en de onderhandelingen. Hierbij had Nederland de wens voor meer transparantie, die in lijn is met het mandaat van de Raad.

In verband met het pauzeren van de onderhandelingen, is er sinds 2016 geen officieel Nederlands standpunt meer gecommuniceerd over het Trade in Services Agreement.

4.

Meer informatie