Rechtsinstrument - Parlementaire monitor

Parlementaire monitor
Maandag 9 december 2019
kalender

Rechtsinstrument

Met dank overgenomen van Europa Nu.

De Europese Unie†i gebruikt verschillende instrumenten om Europese wet- en regelgeving mee vast te leggen, om beleid van de lidstaten mee te coŲrdineren of de lidstaten mee te adviseren. Rechtsinstrumenten zijn onder te verdelen in twee categorieŽn, bindende en niet-bindende rechtsinstrumenten. Uitvoerende rechtsinstrumenten vallen onder de bindende instrumenten, maar zijn als aparte categorie opgenomen.

Rechtsinstrumenten zijn altijd gericht aan partijen. In de meeste gevallen zijn dat de lidstaten†i van de EU. In sommige gevallen richt de EU zich tot individuele of groepen rechtspersonen. Dat kan een individu, organisatie of bedrijf zijn, maar ook een individuele lidstaat. Niet alle rechtsinstrumenten mogen gebruikt worden voor dit soort specifieke gevallen.

De Europese Unie kiest per voorstel wat voor rechtsinstrument zij wil gebruiken. Voor sommige beleidsterreinen worden er aparte en unieke rechtsinstrumenten gebruikt. Dat is in de verdragen†i zo vastgelegd.

Alle besluiten die de EU neemt moeten een rechtsbasis hebben. De rechtsbasis ligt in de verdragen of in eerdere regelgeving van de EU.

1.

Bindende rechtsinstrumenten

Bindende rechtsinstrumenten zijn alle soorten wet- en regelgeving waar partijen op wie die wet- en regelgeving van toepassing is, zich aan moeten houden. Houdt een partij zich niet aan de regel dan is deze in overtreding. De verschillende bindende rechtsinstrumenten verschillen niet in de mate waarin zij bindend zijn. De verschillen gaan over de reikwijdte van het instrument, de onderwerpen waar ze voor gebruikt kunnen worden en hoe ze worden aangenomen.

Overzicht bindende rechtsinstrumenten

  • Richtlijn

    Dit bindende besluit van de Europese Unie bevat doelstellingen waar alle lidstaten†i van de Europese Unie†i aan moeten voldoen. De lidstaten zijn verplicht de doelstellingen te verwezenlijken; de wijze waarop staat de lidstaten vrij. Lidstaten zijn verantwoordelijk voor de juiste en tijdige implementatie†i van richtlijnen.

  • Verordening

    Dit bindende besluit van de Europese Unie†i geldt rechtstreeks in alle lidstaten†i van de Europese Unie†i. Hierdoor hebben verordeningen dezelfde werking als een nationale wet. In geval van strijdigheid gaat de verordening echter boven nationaal recht. Daarmee is een verordening het meest verstrekkende wetgevingsinstrument van de Europese Unie.

  • Besluit

    Een besluit is verbindend in al zijn onderdelen. In beginsel geldt een besluit voor iedereen. Indien besluiten op specifieke personen of instanties zijn gericht, zijn ze alleen voor hen verbindend. Het besluit als rechtsinstrument vervangt sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon de beschikking en - samen met de richtlijn†i - in strikt juridische zin ook een aantal rechtsinstrumenten die onder de tweede (defensie en buitenlands beleid) en derde pijler†i (justitiŽle en politiŽle samenwerking) van het oude EU-verdrag vielen.

  • Begroting

    De begroting is een bijzonder besluit waarmee de jaarlijkse begroting van de Europese Unie†i wordt vastgelegd. Het is een bindend besluit. In de praktijk wordt de begroting naarmate een jaar vordert aangepast aan veranderende omstandigheden en financiŽle mee- en tegenvallers.

  • Internationale overeenkomst

    Internationale overeenkomsten, ook wel internationale akkoorden genoemd, zijn bindende afspraken die de Europese Unie†i sluit met derde landen†i of internationale organisaties.

Naast internationale overeenkomsten als algemeen rechtsinstrument zijn er een aantal specifieke varianten die apart in de verdragen genoemd staan. Deze specifiek soorten internationale overeenkomsten zijn:

Overzicht opgeheven bindende rechtsinstrumenten

Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon†i heeft de EU een aantal rechtsinstrumenten geschrapt. Alle besluiten die een van deze rechtsinstrumenten als vorm hebben zijn - tenzij in individuele besluiten anders is aangegeven - nog steeds rechtsgeldig.

  • Beschikking

    Dit type bindend besluit van de Europese Unie†i, dat sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon†i niet meer wordt toegepast, bevatte regels voor individuele burgers, organisaties of lidstaten. Degenen voor wie de regels gelden, moesten afzonderlijk in de beschikking worden genoemd.

  • Besluit 'sui generis'

    Dit type bindende besluit van de Europese Unie†i, dat sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon†i niet meer wordt toegepast, werd gebruikt voor besluiten die niet als ťťn van rechtsinstrumenten die verdragswege waren vastgesteld gebruikt kon worden. Kortom, het is een soort rest-categorie van besluiten, zoals het instellen van comitťs, benoemingen, interne reglementen en - in strikt juridische zin - werd ook de begroting†i vastgesteld per besluit sui generis.

  • Gemeenschappelijk optreden

    Het gemeenschappelijk optreden is een gezamenlijk operationeel optreden van de lidstaten†i van de Europese Unie†i op het terrein van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid. Daarin worden onder andere de doelstellingen, middelen en tijdsduur van het optreden vastgelegd. Een gemeenschappelijk optreden is bindend.

  • Gemeenschappelijke strategie

    De gemeenschappelijke strategie heeft als doel het beleid van de lidstaten†i van de Europese Unie†i op het terrein van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid af te stemmen en op ťťn lijn te krijgen. De gemeenschappelijke strategie is bindend voor de lidstaten.

  • Gemeenschappelijk standpunt (JBZ/GBVB)

    Het gemeenschappelijk standpunt is een gezamenlijke lijn die lidstaten†i van de Europese Unie†i vaststellen op een bepaald onderwerp op het terrein van het Gemeenschappelijk Buitenlands- en Veiligheidsbeleid en - voor het Verdrag van Nice†i - ook het terrein van justitie en binnenlandse zaken. Een gemeenschappelijk standpunt is bindend.

  • Kaderbesluit

    Dit type bindende besluit van de Europese Unie†i, dat sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon†i niet meer wordt toegepast, regelde dat nationale lidstaten wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen onderling konden aanpassen, maar het eindresultaat werd vastgesteld. Het kaderbesluit werd alleen gebruikt op het terrein van justitie en binnenlandse zaken of - later - politiŽle en justitiŽle samenwerking in strafzaken.

  • Besluit (JBZ / PJSS)

    Dit type bindend besluit van de Europese Unie†i, dat sinds de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon†i niet meer wordt toegepast, werd gebruikt om regels vast te leggen op het terrein van justitie en binnenlandse zaken of - vanaf 2003 - politiŽle en justitiŽle samenwerking in strafzaken.

  • Overeenkomst tussen lidstaten

    Met deze bindende overeenkomst konden de lidstaten†i van de Europese Unie†i vastleggen dat zij op viertal terreinen, waarop de Europese Unie geen of zeer beperkte bevoegdheid had, onderling samen te werken.

2.

Niet-bindende rechtsinstrumenten

Niet-bindende rechtsinstrumenten zijn alle soorten besluiten waar geen juridische consequenties aan verbonden zijn. Deze rechtsinstrumenten hebben vooral politieke betekenis, en worden gebruikt om coŲrdinerend of sturend op te treden, bestaand beleid te beoordelen of nieuw beleid voor te bereiden.

Overzicht niet-bindende rechtsinstrumenten

  • Aanbeveling

    Aanbevelingen zijn niet-bindende besluiten waarmee de Europese Unie†i iets wil bereiken zonder dat zij verplichtingen oplegt. Aanbevelingen kunnen over beleid voor de hele Unie gaan of zijn gericht aan individuele lidstaten.

  • Advies

    Adviezen zijn niet-bindende besluiten waarmee de Europese Unie†i een oordeel geeft over een bepaalde situatie zonder dat zij verplichtingen oplegt. Een advies is meestal gericht tot een lidstaat of betreft een heel specifiek onderwerp.

  • Richtsnoer

    Richtsnoeren zijn niet-bindende besluiten die de grote lijnen op een bepaald beleidsterrein in de Europese Unie†i uitzetten. Richtsnoeren zijn zelf weliswaar niet bindend, maar zijn vaak het kader waarin vervolgens wel bindende besluiten worden genomen. De EU voorziet in richtsnoeren op de terreinen van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, het werkgelegenheidsbeleid, macro-economisch beleid, en meer praktisch, trans-Europese netwerken.

  • Mededeling

    De Europese Commissie†i gebruikt mededelingen voor diverse zaken zoals beleidsevaluaties, het toelichten van actieprogramma's, discussiestukken voor mogelijk nieuw beleid of verdere invulling van beleid. Een mededeling bevat geen concrete voorstellen voor nieuw beleid.

  • Verklaring

    Met een verklaring geven de instellingen van de Europese Unie hun standpunt weer over een bepaald onderwerp. Een verklaring leidt niet tot regelgeving, en er worden ook geen concrete programma's mee bekend gemaakt. De EU maakt zelden gebruik van verklaringen.

  • Groenboek

    Een groenboek (green paper) is een document van de Europese Commissie†i dat moet uitnodigen tot verdere discussie over mogelijk te ontwikkelen beleid. Groenboeken zijn in een later stadium vaak een aanzet tot concrete voorstellen.

  • Verslag

    Verslagen van de Europese Commissie†i rapporteren en evalueren het huidige beleid. Een evaluatieverslag kan echter ook dienen als voorbereiding voor concrete regelgeving.

  • Werkdocument Europese Commissie

    Werkdocumenten van de Europese Commissie†i betreffen veel verschillende zaken, maar hebben allemaal het doel informatie te verstrekken over bepaald beleid, actieprogramma's en beleidsvoornemens of om besluitvorming te ondersteunen. Werkdocumenten bevatten geen regelgeving of acties.

Overzicht in onbruik geraakte niet-bindende rechtsinstrumenten

Met de inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon en eerdere verdragen heeft de Europese Unie steeds nauwer omschreven welke rechtsinstrumenten gebruikt dienen te worden om verschillende soorten besluiten vorm te geven. Als gevolg daarvan kunnen rechtsinstrumenten in onbruik geraken.

  • Resolutie (raad)

    In dit niet-bindende besluit van de Europese Unie†i beoordeelt de Raad van Ministers†i een bepaalde ontwikkeling en/of stelt de Raad in algemene termen een doel. De resolutie heeft politieke betekenis, maar in een resolutie staat niet hoe dat doel moet worden bereikt.

3.

Rechtsinstrumenten voor implementatie EU-wetgeving

Europese regelgeving wordt in sommige gevallen aangevuld of uitgewerkt door gedelegeerde of uitvoeringshandelingen. Deze zijn erop gericht om ervoor te zorgen dat Europese regelgeving in alle lidstaten langs dezelfde lijnen wordt geÔmplementeerd. Daarnaast worden via deze instrumenten vaak technische details uitgewerkt.

Voor zowel gedelegeerde als uitvoeringshandelingen gelden beperkingen in wat er in geregeld mag worden; ze mogen niet buiten de reikwijdte van het stuk regelgeving waarop ze gebaseerd zijn gaan en er mogen geen 'essentiŽle' zaken in worden geregeld.

  • Gedelegeerd besluit

    Dit bindende besluit van de Europese Unie bevat uitgewerkte regels en voorschriften en is verbindend in al zijn onderdelen. In beginsel geldt een gedelegeerd besluit voor iedereen. Indien gedelegeerde besluiten op specifieke personen of instanties zijn gericht, zijn ze alleen voor hen verbindend.

  • Gedelegeerde richtlijn

    Dit bindende besluit van de Europese Unie bevat uitgewerkte doelstellingen waar alle lidstaten†i van de Europese Unie†i aan moeten voldoen. De lidstaten zijn verplicht de doelstellingen te verwezenlijken; de wijze waarop staat de lidstaten vrij. Zo kunnen ze rekening houden met de specifieke situatie in hun eigen land. Lidstaten zijn verantwoordelijk voor de juiste en tijdige implementatie†i van gedelegeerde richtlijnen.

  • Gedelegeerde verordening

    Dit bindende besluit van de Europese Unie†i geldt rechtstreeks in alle lidstaten†i van de Europese Unie†i. Hierdoor hebben gedelegeerde verordeningen dezelfde werking als een nationale wet. In geval van strijdigheid staat de gedelegeerde verordening boven nationaal recht.

  • Uitvoeringsbesluit

    Een uitvoeringsbesluit is verbindend in al zijn onderdelen. In beginsel geldt een uitvoeringsbesluit voor iedereen. Indien uitvoeringsbesluiten op specifieke personen of instanties zijn gericht, zijn ze alleen voor hen verbindend.

  • Uitvoeringsrichtlijn

    Dit bindende besluit van de Europese Unie bevat bepalingen waar alle lidstaten†i van de Europese Unie†i aan moeten voldoen. De lidstaten zijn verplicht de doelstellingen te verwezenlijken; de wijze waarop staat de lidstaten vrij, al zijn uitvoeringsmaatregelen vaak nauwgezet beschreven en is de ruimte voor eigen invulling gering. Lidstaten zijn verantwoordelijk voor de juiste en tijdige implementatie†i van uitvoeringsrichtlijnen.

  • Uitvoeringsverordening

    Dit bindende besluit van de Europese Unie†i geldt rechtstreeks in alle lidstaten†i van de Europese Unie†i. Hierdoor hebben uitvoeringsverordeningen dezelfde werking als een nationale wet. In geval van strijdigheid gaat de uitvoeringsverordening echter boven nationaal recht.

4.

Meer informatie